Ortodonti (Tel Tedavisi)

 

Ortodonti Nedir?
Ortodonti, dişlerde ve çene kemiklerinde gözlenen bozuklukların düzeltildiği bilim dalıdır. Ortodontik tedavi ile dişlerde ve yüzde ideal fonksiyon (çiğneme, konuşma gibi) ve estetik elde edilmeye çalışılır.

 

Ortodonti Uzmanı Kimdir? Neden Ortodonti Uzmanı?
Ortodonti uzmanı 5 yıllık diş hekimliği eğitimini bitirdikten sonra en az 4 yıl boyunca ortodonti alanında uzmanlık eğitimi almış kişilerdir. Uzmanlık eğitimleri boyunca sadece ortodonti alanında çalışırlar ve her türlü ortodontik bozukluğun teşhisi, planlaması ve tedavisini yapmak üzere eğitim görürler.

 

Ortodontik Bozukluklar Nelerdir ve Nasıl Oluşurlar?
Ortodontik bozukluklar iskeletsel ve/veya dişsel darlık, çapraşıklık, diş eksikliği, fazlalığı, gömüklüğü, çene geriliği/ileriliği, asimetrileri, eklem bozuklukları gibi bozuluklardır. Ortodontik bozukluklar genetik sebeplerle ortaya çıkabildiği gibi; kötü alışkanlıklar (parmak, dudak emme, kalem ısırma gibi) ya da kronik hastalıklar sebebi ile de oluşabilmektedir.

 

Neden Küçük Yaşta Ortodonti Muayenesi Yapılmalıdır, Ne Tür Bozukluklar Gözlenebilir, Nasıl Teşhis Edilebilir?
Genetik etkiler, kronik hastalıklar ve kötü alışkanlıklar sebebiyle ortaya çıkabilecek olan ortodontik bozukluklar etkilerini çok küçük yaşlarda dahi gösterebildiği için siz bir anormallik farketmeseniz bile 6-7 yaşından itibaren çocuğunuzun ortodonti uzmanı tarafından muayene edilmesi faydalı olacaktır. Erken teşhis edilecek ortodontik bozuklukların iskeletsel hale gelmeden düzeltilmesi ileride tedavisi daha zor bozuklukların oluşmasını önlemeye yardımcı olacaktır. Bunlar üst çene darlığı, üst çene darlığına bağlı olarak oluşan alt çenede kaymalar, yanlış konumda sürmüş dişler sebebiyle oluşan travma ya da çene kaymaları, parmak emme sebebiyle oluşan açık kapanış, dişlerin derin kapanması nedeniyle dişlerin dişetine zarar vermesi gibi bozukluklardır.

 

Ortodontik Bozukluklar Düzeltilmezse Ne Olur?
Her ne kadar hafif çapraşıklıklar sadece estetik açıdan sıkıntı yaratsa da; aşırı çapraşık dişler hijyen sağlamayı zorlaştırdığı için dişeti problemlerinin ortaya çıkmasına yol açabilmektedir. Aşırı ileri eğimli dişler dudaklarda kapanmayı zorlaştırarak dişetlerinde iltihaba yol açabilmektedir. Çene darlıkları, dişlerdeki çapraz kapanışlar eklemlerde problemlere yol açabilmektedir. Aşırı derin kapanış durumunda uzamış dişler karşıt dişetinde çekilmelere yol açabilmektedir. Açık kapanış durumlarında ise konuşmada ve yutkunmada güçlük, yiyecekleri ısıramama gibi sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

 

Kimlere Ortodontik Tedavi Uygulanabilir?
Her yaştan birey ortodontik tedavi görebilir. Ancak bazı tedavi yöntemleri için kişinin büyüme gelişme döneminde olması ya da çene cerrahisi işlemleri için kişinin büyümesinin tamamlanmış olması istenmektedir. Ancak aktif dişeti hastalığına sahip hastalar, kemik metabolizmasında bozukluk olan ya da kontrol altında olmayan diyabet gibi hastalığı olan kişilere ortodontik tedavi uygulanamayabilir.

 

Ortodontik Tedavi Tipleri Nelerdir?
Halk arasında ortodontik tedavi olarak genellikle tel tedavisi olarak bilinse de çok çeşitli ortodontik tedavi tipleri bulunmaktadır. Örneğin; karışık dişlenme döneminde hareketli apareyler ile zararlı alışkanlıkları önleme, çene darlıkları, çene gerilikleri, erken süt dişi kayıpları ve tek diş düzeltme işlemleri gibi koruyucu-önleyici tedaviler uygulanabilmektedir. Ergenlik dönemindeki çene darlıkları genişletme aygıtları ile tedavi edilebilmektedir.

 

Neden Çekim Yapılıyor?
Bazı durumlarda çene kemikleri ile diş boyutları arasında uyumsuzluklar gözlenebilmektedir. Erken süt dişi kaybı gibi sebeplerle daha erken süren daimi dişlerde kaymalar gözlenmekte ve dişler çene kemiğinde gömülü kalabilmekte ya da çapraşık sürebilmektedir. ayrıca dişlerin hastanın yüzüne göre ileride konumlanması (dişleklik) sebebiyle daha estetik bir görüntünün sağlanması için görünürde çapraşıklık olmasa bile çekim yapılabilmektedir. Çene kemikleri arasında hafif/orta derecede uyumsuzluk olan ancak ameliyat olmak istemeyen kişilerde de çeneler arası uyumu kamufle etmek için çekim yapılabilmektedir. Yapılan çekim sonrası elde edilen yer diğer dişlerin sıralanması için kullanılmaktadır ve tedavi sonunda herhangi bir boşluk kalmamaktadır.

 

Erişkinlerde Ortodontik Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Erişkinlerde de ortodontik tedavi çocuklarda uygulandığı gibi uygulanabilmektedir. Ancak erişkinlerde dişeti hastalığı görülme sıklığı daha fazla olduğundan ortodontik tedavi ile daha fazla diş-destek dokusu kaybına yol açmamak için aktif iltihap olmaması gereklidir ve ortodontik tedavi ile daha hafif kuvvetler uygulanmalıdır. Ayrıca erişkinlerde diş eksikliği gibi durumlarda ortodontik tedavi ile köprü, implant, lamina gibi tedavilerin diş dokusunu koruyarak daha sağlıklı yapılabilmektedir.

 

Ortodontik Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Hareketli ve sabit apareyler, metal ve porselen braketler, kişiye özel üretilen şeffaf plaklar, dişlerin dile bakan yüzeyine yapıştırılan braketler (lingual ortodonti) ile tedaviler uygulanabilmektedir. Ayrıca tedavi sırasında ortodonti doktorunuz gerekli gördüğü taktirde elastikler, mini vidalar gibi araçlardan yararlanabilir. Ortodonti doktorunuz size muayene sırasında size en uygun tedavi yöntemini sizin istekleriniz doğrultusunda sunacaktır.

 

Cerrahi Tedaviler
Çeneler arasında iskeletsel uyumsuzluklar şiddetine ve kişinin yaşına göre bazı durumlarda sadece cerrahi müdahaleler ile düzeltilebilmektedir. Örneğin üst çene darlıkları belli bir yaştan sonra sadece cerrahi desteği ile tedavi edilebilmektedir. Üst ve alt çene gerilikleri belli yaşlarda ortodontik tedavi ile iyileştirilebilse bile genetik olarak belirlenmiş büyüme miktarlarının istediğimiz şekilde olmaması sebebiyle kişinin büyüme gelişim dönemi tamamlandıktan sonra cerrahi ile düzeltiminin yapılması gerekebilmektedir. Hafif/orta şiddetteki uyumsuzluklar dişsel olarak kamufle edilebilmektedir ;ancak şiddetli uyumsuzluklar sadece dişsel olarak tedavi edilmeye çalışıldığında özellikle estetikte olumsuz değişikliklere yol açmaktadır.

 

Tedavi Süresi
Ortodontik tedavinin süresi kişinin ortodontik bozukluğunun şiddetine, kişiden kişiye ve yaşa bağlı olarak değişen diş hareketi miktarına, kişinin randevularına düzenli gelmesine, iyi ağız hijyeninin sağlanmasına, kişinin büyüme gelişim döneminde olup olmamasına ve gerektiğinde  verilen lastiklerin yeterli kullanılıp kullanılmamasına göre birkaç ay ile birkaç yıl arasında değişkenlik göstermektedir. Ortalama ortodontik tedavi süresi ise 2 yıldır.

 

Hijyen Kontrolü, Diyet Değişiklikleri
Tedaviniz sırasında ortodonti doktorunuz tarafından size ek hijyen uygulamaları anlatılacaktır. Bu uygulamalara harfiyen uymak diş ve dişeti sağlığınız ve tedavinizin ideal bitmesi için çok önemlidir. Gerekli hijyen sağlanmaz ise dişlerin yüzeylerinde çürükler, dişeti büyümeleri/çekilmeleri nedeniyle tedavi sonucunda estetik açıdan hoş olmayan sonuçlara yol açabilmektedir. Gerekli gördüğü durumlarda ortodonti doktorunuz hijyen nedeniyle tedavinize zarar görmemeniz için ara verebilir ya da tedavinizi sonlandırabilir.

Tedavi sırasında kullanılan apareyler sert yiyecekler (erik, zeytin, cips, kuruyemiş vb.) sebebiyle zarar görebilir ve tedavinizin uzamasına yol açabilir. Bu nedenle ortodonti doktorunuz tarafından tedavi süresince yememeniz istenen gıdalardan uzak durmanız tedavinizin en kısa sürede ve ideal şekilde bitirilebilmesi için çok önemlidir.

 

Ağrı, Hassasiyet
Ortodontik tedavi sırasında meydana gelen diş hareketleri sebebiyle dişlerinizde özellikle ısırma, çiğneme sırasında şiddeti kişiden kişiye değişen miktarda ağrı/hassasiyet meydana gelebilir. Genellikle apareylerin ilk takıldığı ve aktive edildiği hafta gözlenen bu ağrı normaldir. Ancak sizi rahatsız edecek seviyede bir ağrınız olursa parasetamol türevi hafif bir ağrı kesici kullanabilirsiniz. Fakat tek bir dişinizde lokalize ya da birden fazla dişinizde çok şiddetli ağrı hissederseniz en kısa sürede ortodonti doktorunuza haber veriniz.

 

Mini Vidalar, Plaklar
Gelişen teknoloji ile birlikte dişlerin istenilen yönde hareket etmesi ya da etmemesi için ağız dışı apareyler yerine çene kemiklerine lokal anestezi ile yerleştirilen küçük vidalar kullanılmaya başlanmıştır. Bu tür vidaların yaygınlaşmasıyla birlikte estetik sebepler nedeniyle kişinin takmak istemediği headgear olarak adlandırılan apareylerin kullanımı azalmıştır. Ayrıca geçmiş zamanlarda sadece cerrahi ile düzeltilebilen açık kapanış gibi bozukluklar vida ve plaklar yardımıyla sadece ortodontik tedavi ile de düzeltilebilmektedir.

 

Tedavi Bittikten Sonra, Retansiyon
Aktif ortodontik tedaviniz bittikten sonra ortodontik uzmanınız elde edilen düzeltmelerin bozulmasını engellemek için bazı apareyler kullanmanızı isteyebilir ya da dişlerinizin iç kısmına retainer olarak adlandırdığımız ince telleri yapıştırabilir. Bu tür uygulamalar kişinin yaşına, kalan büyüme miktarına, başlangıçtaki ortodontik bozukluğun durumuna göre değişkenlik gösterebilmektedir. Doktorunuz tarafından söylenilen şekilde apareylerinizi kullanmak tedavinizin kalıcılığı için çok önemlidir.